Dijital deliller; telefon, bilgisayar, sunucu, uygulama, e-posta, mesajlaşma sistemi, log kaydı, kamera sistemi, bulut servisi veya blokzincir verisi gibi farklı kaynaklardan elde edilebilir. Bu verilerin teknik olarak doğru değerlendirilmesi, hukuki süreçlerde büyük önem taşıyabilir.
Dijital delil yalnızca ekran görüntüsü değildir
Uygulamada dijital deliller çoğu zaman ekran görüntüsü, çıktı veya dosya paylaşımı şeklinde sunulur. Ancak teknik değerlendirme açısından bu her zaman yeterli olmayabilir. Verinin kaynağı, oluşturulma zamanı, bütünlüğü ve değiştirilip değiştirilmediği gibi noktalar ayrıca incelenmelidir.
Değerlendirmede hangi noktalar önemlidir?
Dijital deliller incelenirken şu başlıklar öne çıkar:
- Verinin kaynağı
- Verinin elde edilme yöntemi
- Verinin bütünlüğü
- Metadata bilgileri
- Zaman damgaları
- Log kayıtları
- Dosya yapısı ve teknik izler
- Veri üzerinde değişiklik olup olmadığı
- İnceleme aracının ve yönteminin uygunluğu
Bu başlıklar, delilin teknik açıdan nasıl yorumlanabileceğini belirlemede yardımcı olabilir.
Mobil cihaz verileri
Mobil cihazlar; mesajlaşma kayıtları, arama geçmişi, konum verileri, uygulama kayıtları, medya dosyaları ve sistem verileri gibi birçok farklı veri türü barındırabilir. Ancak bu verilerin tamamı doğrudan görünür olmayabilir.
Mobil cihaz incelemelerinde verinin nasıl alındığı, hangi araçla işlendiği ve elde edilen bulguların nasıl yorumlandığı önemlidir.
Kripto varlık ve blokzincir verileri
Kripto varlık işlemlerinde blokzincir verileri açık kaynaklardan takip edilebilir. Ancak cüzdan hareketlerinin, transfer zincirlerinin ve işlem ilişkilerinin doğru yorumlanması teknik bilgi gerektirir.
Bir transferin gerçekleşmiş olması, tek başına hukuki sonucun ne olacağını göstermez. Teknik analiz ile hukuki değerlendirme birbirinden ayrılmalıdır.
Raporlama neden önemlidir?
Dijital delil incelemesinde yalnızca bulguya ulaşmak yeterli değildir. Bulguların nasıl elde edildiği, hangi veri ve yöntemlere dayandığı, incelemenin hangi sınırlılıklar içinde yapıldığı açıkça belirtilmelidir.
Açıklanabilir ve denetlenebilir raporlama, teknik değerlendirmenin güvenilirliği açısından önemlidir.
Sonuç
Dijital delillerin değerlendirilmesi teknik dikkat, doğru yöntem ve açık raporlama gerektirir. Delilin kaynağı, bütünlüğü, elde edilme yöntemi ve teknik bağlamı incelenmeden kesin sonuçlara varmak sağlıklı olmayabilir.